4. 657 SAYILI DEVLET MEMURLARI KANUNUNUN DEVLET MEMURUNUN GÖREV VE SORUMLULUKLARI HAK VE YARDIMLAR, ATAMA VE YER DEĞİŞTİRME, ADAYLIK, MÜRACAAT VE ŞİKAYET, İZİN, KILIK KIYAFET, İLERLEME, SİCİL VE DİSİPLİNLE İLGİLİ HÜKÜMLERİ

 

 

  

Kanun no:657                                                                       Kabul tarihi:14.7.1965

 

Amaç

Madde 2:Bu kanun, devlet memurlarının hizmet şartlarını, niteliklerini, atanma ve yetiştirilmelerini, ilerleme ve yükselmelerini, ödev, hak, yüküm ve sorumluluklarını, aylıklarını ve ödeneklerini ve diğer özlük işlerini düzenler.

Tarafsızlık ve Devlete Bağlılık

Madde 7:Devlet memurları siyasi partiye üye olamazlar, herhangi bir siyasi parti, kişi veya zümrenin yararını hedef tutan bir davranışta bulunamazlar; görevlerini yerine getirirlerken dil, ırk , cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din ve mezhep gibi ayırım yapamazlar; hiçbir şekilde siyasi ve ideolojik amaçlı beyanda ve eylemde bulunamazlar ve bu eylemlere katılamazlar.

           Devlet memurları her durumda Devletin menfaatlerini korumak mecburiyetindedirler. Türkiye Cumhuriyeti Anayasasına ve kanunlarına aykırı olan, memleketin bağımsızlığını ve bütünlüğünü bozan Türkiye Cumhuriyetinin güvenliğini tehlikeye düşüren herhangi bir faaliyette bulunamazlar. Aynı  nitelikte faaliyet gösteren herhangi bir harekete, gruplaşmaya, teşekküle veya derneğe katılamazlar, bunları yardım edemezler.

Devlet memurlarının görev ve sorumlulukları

Madde 11:Devlet memurları, kanun, tüzük ve yönetmeliklerde belirtilen esaslara uymakla ve amirler tarafından verilen görevleri yerine getirmekle yükümlü ve görevlerinin iyi ve doğru yürütülmesinden amirlerine karşı sorumludurlar.

          Devlet memuru amirinden aldığı emri, Anayasa, kanun, tüzük ve yönetmelik hükümlerine aykırı görürse, yerine getirmez ve bu aykırılığı o emri verene bildirir. Amir emrinde ısrar eder ve bu  emrini yazı ile yenilerse, memur bu emri yapmaya mecburdur. Ancak  emrin yerine getirilmesinden doğacak sorumluluk emri verene aittir.

          Konusu suç teşkil eden emir, hiçbir suretle yerine getirilmez; yerine getiren kimse sorumluluktan kurtulamaz.

          Acele hallerde kamu düzeninin ve kamu güvenliğinin korunması için kanunla gösterilen istisnalar saklıdır.

Güvenlik

Madde 18:Kanunlarda yazılı haller dışında Devlet memurunun memurluğuna  son verilemez, aylık ve başka hakları elinden alınamaz.

Çekilme

Madde 20:Devlet memurları, bu kanunda belirtilen esaslara göre memurluktan çekilebilirler.

Müracaat, şikayet ve dava açma

Madde 21:Devlet memurları kurumlarıyla ilgili resmi ve şahsi işlerinden dolayı müracaat, amirleri veya kurumları tarafından kendilerine uygulanan idari eylem ve işlemlerden dolayı şikayet ve dava açma hakkına sahiptirler.

          Müracaat ve şikayetler  söz veya yazı ile en yakın amirden başlayarak silsile yolu ile şikayet edilen amirler atlanarak yapılır.

          Müracaat ve şikayetler incelenerek en kısa zamanda ilgiliye bildirilir. Müracaat ve şikayetlerle ilgili esas ve usuller Başbakanlıkça hazırlanacak bir yönetmelikle düzenlenir.

Kovuşturma ve yargılama

Madde 24:Devlet memurlarının görevleri ile ilgili veya görevleri sırasında işledikleri suçlardan dolayı soruşturma ve kovuşturma yapılması ve haklarında dava açılması özel hükümlere tabidir.

 Adaylığa kabul edilme

Madde 54:Sınavlarda başarılı olanlardan Devlet memurluğuna girmek isteyenler başarı listesindeki sıraya ve 47. Maddeye göre ilan edilen kadro sayısı kadar, kurumlarınca memur adayı olarak atanırlar.

          Aday olarak atanmış Devlet memurunun adaylık süresi bir yıldan az iki yıldan çok olamaz ve bu süre içinde aday memurun başka kurumlara nakli yapılamaz.

Asli memurluğa atanma

Madde 58:Adaylık devresi içinde eğitimde başarılı olan ve olumlu sicil alan adaylar sicil amirlerinin teklifi ve atamaya yetkili amirin onayı ile onay tarihinden geçerli olmak üzere asli memurluğa atanırlar. Asli memurluğa geçme tarihi adaylık süresinin sonunu geçemez.

Kademelerde ilerleme şartları

Madde 64:Devlet memurunun kademede ilerlemesi için aşağıdaki şartların bulunması lazımdır:

A)  Bulunduğu kademede en az bir yıl çalışmış olması,

B)   O yıl içinde olumlu sicil almış bulunması,

C)   Bulunduğu derecede ilerleyebileceği bir kademenin bulunması.

Derece yükselmelerinde ve kademe ilerlemelerinde onay merci

Madde 66:Derece yükselmesi ve kademe ilerlemesi ile ilgili onay mercii atamaya yetkili amirdir. Onay mercileri kademe ilerlemeleri ile ilgili yetkilerini devredebilirler.

          Bakanlar Kurulu Kararı veya ortak karala atanmış olanların görev değişikliği  niteliğinde olmayan derece yükselmeleri ilgili Bakanın veya yetkili kıldığı makamın onayı ile olur.

Derece yükselmesinin usul ve şartları

Madde 68:Derece yükselmesi yapılabilmesi için:

a)Üst dereceden boş bir kadronun bulunması,

b)Derecesi içinde en az 3 yıl ve bu derecenin  3. Kademesinde 1 yıl bulunmuş,

c)Kadronun tahsis edildiği görev için öngörülen nitelikleri elde etmiş,

d)Sicil bakımından üst derecelere yükselebilecek nitelikte bulunduğunun saptanmış, olması şarttır.

İdari görevlere atanma

Madde 69:Kurumlar, Eğitim ve Öğretim, Sağlık ve Yardımcı Sağlık ve Teknik Hizmetler sınıflarına dahil memurlardan, kariyerlerinden yararlanmak istediklerini 2-4 üncü dereceler arasındaki idari görevlere ait olup kazanılmış hak derecelerinin iki altındaki derecelerden tespit ve ihdas edilmiş kadrolara atayabilirler.

          Bu suretle atanan memurların aylıkları kazanılmış hak dereceleri üzerinden ödenir. Ancak kazanılmış aylık dereceleri ve kariyer hizmet sınıfları için tespit edilen ek gösterge, zam ve tazminatlar ile atandıkları görevlerin ek gösterge, zam ve tazminatlarının farklı olması halinde fazla olanı ödenir.

Çekilme

Madde 94:Devlet memuru bağlı olduğu kuruma yazılı olarak müracaat etmek suretiyle memurluktan çekilme isteğinde bulunabilir. Mezuniyetsiz veya kurumlarınca kabul edilen mazereti olmaksızın görevin terk edilmesi ve bu terkin kesintisiz 10 gün devam etmesi halinde, yazılı müracaat şartı aranmaksızın, çekilme isteğinde bulunulmuş sayılır.

          Çekilmek isteyen memur yerine atanan kimsenin gelmesine veya çekilme isteğinin kabulüne kadar görevine devam eder. Yerine atanan kimse bir aya kadar gelmediği veya yerine bir vekil atanmadığı takdirde, üstüne haber vererek görevini bırakabilir.

          Olağanüstü mazeretle çekilenler, üstüne haber vermek şartıyla bir ay kaydına tabi değildirler.

Yıllık izin

Madde 102:Devlet memurlarının yıllık izin süresi, hizmeti 1 yıldan on yıla kadar (On yıl dahil) olanlar için yirmi gün, hizmeti on yıldan fazla olanlar için 30 gündür. Zorunlu hallerde bu sürelere gidiş ve dönüş için en çok ikişer gün eklenebilir.

Mazeret izni

Madde 104:A)Kadın memura doğum yapmasından önce 3 hafta ve doğum yaptığı tarihten itibaren 6 hafta müddetle izin verilir. Bu süreden sonra da 6 ay süre ile günde bir buçuk saat süt izni verilir.

                   B)Erkek memura, karısının doğum yapması sebebiyle isteği üzerine üç gün izin verilir.

                   C)Memura isteği üzerine, kendisinin veya çocuğunun evlenmesi, annesinin, babasının,

eşinin, çocuğunun veya kardeşinin ölümü halinde beş gün izin verilir.

                   Ç)Yukarda belirtilen hallerden başka, merkezlerde atamaya yetkili amirler, illerde valiler, ilçelerde kaymakamlar ve yurt dışında, diplomatik misyon şefleri tarafından dairesi amirinin muvafakatiyle, bir yıl içinde toptan veya parça parça  olarak, mazeretleri sebebiyle memurları 10 gün izin verilebilir.

          Zaruret halinde on gün daha aynı usulle mazeret izni verilebilir. Bu takdirde ikinci defa aldığı bu izin yıllık izninden düşürülür.

           Bu fıkra hükmü öğretmenler için uygulanamaz.

           Bu izinler sırasında özlük haklarına dokunulmaz.

Hastalık izni

Madde 105:Memurlara hastalıkları halinde, verilecek raporlarda gösterilecek lüzum üzerine, aylık ve özlük haklarına dokunulmaksızın aşağıdaki esaslara göre izin verilir.

          A)On yıla kadar hizmetli olanlara altı aya kadar,

          B)On yıldan fazla hizmeti olanlara on iki aya kadar,

          C)Kanser, verem ve akıl hastalıkları gibi uzun süreli bir tedaviye ihtiyaç gösteren hastalığa yakalananlara on sekiz aya kadar,   izin verilir.

Aylıksız izin

Madde 108:Devlet memurunun bakmaya mecbur olduğu veya memur refakat etmediği takdirde hayatı tehlikeye girecek ana, baba, eş ve çocukları ile kardeşlerinden birinin ağır bir kaza geçirmesi veya önemli bir hastalığa tutulmuş olması hallerinde, bu hallerin raporla belgelendirilmesi şartıyla Devlet memurlarına, istekleri üzerine en çok alto aya kadar aylıksız izin verilebilir.

          İstekleri üzerine; doğum yapan Devlet memurlarına en çok altı aya, yetiştirilmek üzere(bursla gidenler dahil) yurt dışına gönderilen memurlarla, yurt içine ve yurt dışına sürekli görevle atanan memurların eşlerine en çok dört yıla kadar aylıksız izin verilebilir.

           Yurt dışına yetiştirilmek üzere ve sürekli görevle atanan memurların eşleri bu haktan bir defadan fazla yararlanamazlar ve bunların dönüşlerine, 72nci madde çerçevesinde, görev yerlerine bağlı olmaksızın atamaları yapılır.

           Müsaade  süresinin bitiminden önce mazeretini gerektiren sebebin kalkması halinde, memur derhal görevine dönmek zorundadır. Mazeret sebebinin kalkması halinde veya müsaade  süresinin bitiminde görevine dönmeyenler, memuriyetten çekilmiş sayılırlar.

          Yukarıdaki fıkralara göre aylıksız izin verilenlerin bu süreleri (keseneklerinin ve karşılıklarının kendileri tarafından her ay T.C. Emekli Sandığına gönderilmesini kabul etmeleri şartıyla) emeklilik yönünden eski derecelerinde değerlendirilir.

Memurların uyarılmaları

Madde 117:Devlet memurlarının yetersizlikleri halinde sicil raporlarında yazılı bulunan kusur ve eksiklikleri, uyarılmaları bakımından, gizli bir yazı ile atamaya yetkili sicil amirleri tarafından kendilerine bildirilir.

Olumlu ve olumsuz sicil

Madde 119:Sicil raporlarındaki sicil notu ortalaması 100 üzerinden 60 ve daha yukarı olanlar olumlu sicil almış sayılırlar.

          Sicil raporlarındaki sicil notu ortalaması 60ın altında olanlar olumsuz sicil almış sayılırlar.

Disiplin cezalarının çeşitleri ile ceza uygulanacak fiil ve haller

Madde 125:Devlet memurlarına verilecek disiplin cezaları ile her bir disiplin cezasını gerektiren fiil ve haller şunlardır:

          A)Uyarma:Memura, görevinde ve davranışlarında daha dikkatli olması gerektiğinin yazı ile bildirilmesidir. Uyarma cezasını gerektiren fiil ve haller şunlardır:

          a)Verilen emir ve görevlerin tam ve zamanında yapılmasında, görev mahallinde kurumlarca belirlenen usul ve esasların yerine getirilmesinde, görevle ilgili resmi belge, araç ve gereçlerin korunması, kullanılması ve bakımında kayıtsızlık göstermek veya düzensiz davranmak,

            b)Özürsüz veya izinsiz olarak göreve geç gelmek, erken ayrılmak, görev mahallini terketmek

            c)Kurumca belirlenen tasarruf tedbirlerine riayet etmemek,

            d)Usulsüz müracaat veya  şikayette bulunmak,

            e)Devlet memuru vakarına yakışmayan tutum ve davranışta bulunmak,

            f)Görevine veya iş sahiplerine karşı kayıtsızlık göstermek veya ilgisiz kalmak,

            g)Belirlenen kılık ve kıyafet hükümlerine aykırı davranmak,

            h)Görevin işbirliği içinde yapılması ilkesine aykırı davranışlarda bulunmak.

           A)Kınama:Memura, görevinde ve davranışlarında kusurlu olduğunun yazı ile bildirilmesidir. Kınama cezasını gerektiren fiil ve haller şunlardır:

           a)Verilen emir ve görevlerin tam ve zamanında yapılmasında, görev mahallinde kurumlarca belirlenen usul ve esasların yerine getirilmesinde, görevle ilgili resmi belge, araç ve gereçlerin korunması, kullanılması ve bakımından kusurlu davranmak,

            b)Eşlerinin, reşit olmayan veya mahcur olan çocuklarının kazanç getiren sürekli faaliyetlerini belirlenen sürede kurumuna bildirmemek,

            c)Görev sırasında amire hal ve hareketi ile saygısız davranmak,

            d)Hizmet dışında Devlet memurunun itibar ve güven duygusunu sarsacak nitelikte davranışlarda bulunmak,

            e)Devlete ait resmi araç, gereç ve benzeri eşyayı özel işlerinde kullanmak,

            f)Devlete ait resmi belge, araç, gereç ve benzeri eşyayı kaybetmek,

            g)İş arkadaşlarına ve iş sahiplerine söz veya hareketle sataşmak,

            h)İş arkadaşlarına, maiyetindeki personele ve iş sahiplerine kötü muamelede bulunmak,

            ı)Görev mahallinde genel ahlak ve edep dışı davranışlarda bulunmak ve bu tür yazı yazmak, işaret, resim ve benzeri şekiller çizmek ve yapmak,

            j)Verilen emirlere itiraz etmek,

            k)Borçlarını kasten ödemeyerek hakkında yasal yollara başvurulmasına neden olmak,

            l)Kurumların huzur, sükun ve çalışma düzenini bozmak,

            C)Aylıktan kesme:Memurun, brüt aylığından  1/30- 1/8 arasında kesinti yapılmasıdır. Aylıktan kesme cezasını gerektiren fiil ve haller şunlardır:

             a)Kasıtlı olarak; verilen emir ve görevleri tam ve zamanında yapmamak, görev mahallinde kurumlarca belirlenen usul ve esasları yerine getirmemek, görevle ilgili resmi belge, araç ve gereçleri korumamak, bakımını yapmamak, hor kullanmak,

             b)Özürsüz olarak bir veya iki gün göreve gelmemek,

             c)Devlete ait resmi belge, araç, gereç ve benzerlerini özel menfaat sağlamak için kullanmak,

             d)Görevle ilgili konularda yükümlü olduğu kişilere yalan ve yanlış  beyanda bulunmak,

             e)Görev sırasında amirine sözle saygısızlık etmek,

             f)Görev yeri sınırları içerisinde herhangi bir yerin toplantı, tören ve benzeri amaçlarla izinsiz olarak kullanılmasına yardımcı olmak,

             g)İkamet ettiği ilin hudutlarını izinsiz terketmek

             h)Toplu müracaat veya şikayet etmek,

             ı)Hizmet içinde Devlet memurunun itibar ve güven duygusunu sarsacak nitelikte davranışlarda bulunmak,

             j)Yasaklanmış her türlü yayını görev mahallinde bulundurmak,

            D)Kademe ilerlemesinin durdurulması:Fiilin ağırlık derecesine göre memurun, bulunduğu kademede ilerlemesinin  1-3 yıl durdurulmasıdır. Kademe ilerlemesinin durdurulması cezasını gerektiren fiil ve haller şunlardır:

             a)Göreve sarhoş gelmek, görev yerinde alkollü içki içmek,

             b)Özürsüz ve kesintisiz 3-9 gün göreve gelmemek,

             c)Görevi ile ilgili olarak her ne şekilde olursa olsun çıkar sağlamak,

             d)Amirine veya maiyetindekilere karşı küçük düşürücü veya aşağılayıcı fiil ve hareketler yapmak,

             e)Görev yeri sınırları içinde herhangi bir yeri toplantı, tören ve benzeri amaçlarla izinsiz kullanmak veya kullandırmak,

              f)Gerçeğe aykırı rapor ve belge düzenlemek,

              g)Yetkili olmadığı halde basına, haber ajanslarına veya radyo ve televizyon kurumlarına bilgi veya demeç vermek,

               h)Ticaret yapmak veya Devlet memurlarına yasaklanan diğer kazanç getirici faaliyetlerde bulunmak,

               ı)Görevin yerine getirilmesinde dil, ırk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din ve mezhep ayrımı yapmak, kişilerin yarar veya zararını hedef tutan davranışlarda bulunmak,

               j)Belirlenen durum ve sürelerde mal bildiriminde bulunmamak,

               k)Açıklanması yasaklanan bilgileri açıklamak,

               l)Amirine, maiyetindekilere,  iş arkadaşları veya iş sahiplerine hakarette  bulunmak veya bunları tehdit etmek,

               m)Diplomatik statüsünden yararlanmak suretiyle yurt dışında, haklı bir sebep göstermeksizin ödeme kabiliyetinin üstünde borçlanmak ve borçlarını ödemedeki tutum ve davranışlarıyla Devlet itibarını zedelemek veya zorunlu bir sebebe dayanmaksızın borcunu ödemeden yurda dönmek,

                n)Verilen görev ve emirleri kasten yapmamak,

                o)Herhangi bir siyasi parti yararına veya zararına fiilen faaliyette bulunmak.

                E)Devlet memurluğundan çıkarma:Bir daha Devlet memurluğuna atanmamak üzere memurluktan çıkarmaktır. Devlet memurluğundan çıkarma cezasını gerektiren fiil ve haller şunlardır:

                a)İdeolojik veya siyasi amaçlarla kurumların huzur, sükun ve çalışma düzenini bozmak, boykot, işgal, engelleme, işi yavaşlatma ve grev gibi eylemlere katılmak veya bu amaçlarla toplu olarak göreve gelmemek, bunları tahrik ve teşvik etmek veya yardımda bulunmak,

                 b)Yasaklanmış her türü yayını veya siyasi veya ideolojik amaçlı bildiri, afiş,pankart, bant ve benzerlerini basmak, çoğaltmak, dağıtmak veya bunları kurumların herhangi bir yerine asmak veya teşhir etmek,

                 c)Siyasi partiye girmek,

                 d)Özürsüz olarak bir yılda toplam 20 gün göreve gelmemek,

                 e)Savaş, olağanüstü hal veya genel afetlere ilişkin konularda amirlerin verdiği görev ve emirleri yapmamak,

                  f)Amirine ve maiyetindekilere fiili tecavüzde bulunmak,

                  g)Memurluk sıfatı ile bağdaşamayacak nitelik ve derecede yüz kızartıcı ve utanç verici hareketlerde bulunmak,

                  h)Yetki almadan gizli belgeleri açıklamak,

                  ı)Siyasi ve ideolojik eylemlerden arananları görev mahallinde gizlemek,

                  j)Yurt dışında Devletin itibarını düşürecek veya görev haysiyetini zedeleyecek tutum ve davranışta bulunmak,

                  k)5816 sayılı Atatürk Aleyhine İşlenen Suçlar Hakkındaki Kanuna aykırı fiilleri işlemek,

Disiplin cezası vermeye yetkili amir ve kurullar

Madde 126:Uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezaları disiplin amirleri tarafından; kademe ilerlemesinin durdurulması cezası, memurun bağlı olduğu kurumdaki disiplin kurulunun kararı alındıktan sonra, atamaya yetkili amirler il disiplin kurullarının kararına dayanan hallerde Valiler tarafından verilir.

          Devlet memurluğundan çıkarma cezası amirlerin bu yoldaki isteği üzerine memurun bağlı bulunduğu  kurumun yüksek disiplin kurulu kararı ile verilir.

          Disiplin kurulu ve yüksek disiplin kurulunun ayrı bir ceza tayinine yetkisi yoktur, cezayı kabul veya reddeder. Ret halinde atamaya yetkili amirler 15 gün içinde başka bir disiplin cezası vermekte serbesttirler.

          Özel kanunların disiplin cezası vermeye yetkili amir ve kurullarla ilgili hükümleri saklıdır.

Savunma hakkı

Madde 130:Devlet memuru hakkında savunması alınmadan disiplin cezası verilemez. Soruşturmayı yapanın veya  yetkili disiplin kurulunun 7 günden az olmamak üzere verdiği süre içinde veya belirtilen süre içinde veya belirtilen tarihte savunmasını yapmayan memur, savunma hakkından vazgeçmiş sayılır.

Disiplin cezalarının bir süre sonda sicilden silinmesi

Madde 133:Disiplin cezaları memurun siciline işlenir. Devlet memurluğundan çıkarma cezasında başka bir disiplin cezasına çarptırılmış olan memur uyarma ve kınama cezalarının uygulanmasından 5 sene, diğer cezaların uygulanmasından 10 sene sonra atamaya yetkili amire başvurarak, verilmiş olan cezalarının sicil dosyasından silinmesini isteyebilir.

           Memurun, yukarıda yazılan süreler içerisindeki davranışları, bu isteğini haklı kılacak nitelikte görülürse, isteğinin yerine getirilmesine karar verilerek bu karar sicil dosyasına işlenir.

İtiraz süresi ve yapılacak işlem

Madde 136:Disiplin amirleri ve disiplin kurulları tarafından verilen disiplin cezalarına karşı yapılacak itirazlarda süre, kararın ilgiliye tebliği tarihinden itibaren 7 gündür.

          Bu süre içinde itiraz edilmeyen disiplin cezaları kesinleşir.

           İtiraz halinde,itiraz mercileri kararı gözden geçirerek verilen cezayı aynen kabul  edebilecekleri gibi cezayı hafifletebilir veya tamamen kaldırabilirler.

           İtiraz edilmeyen kararlar ile itiraz üzerine verilen karalar kesin olup, bu kararlar aleyhine idari yargı yoluna başvurulamaz.

            İtiraz mercileri, itiraz dilekçesi ile karar ve eklerinin, kendilerine intikalinden itibaren  30 gün içinde kararlarını vermek zorundadırlar.

            Kaldırılan cezalar sicilden silinir.

Emeklilik hakları

Madde 187:Devlet memurlarının emeklilik ve malullük hallerinde kendilerinin, ölümleri halinde dul ve yetimlerinin sahip bulundukları haklar emeklilik kanunlarıyla düzenlenir.