5. 1739 SAYILI MİLLİ EĞİTİM TEMEL KANUNU

 

 

Kanun no:1739                                                                          Kabul Tarihi:14.6.1973

 

1-    Kanunun Kapsamı

Madde 1- Bu kanun, Türk Milli Eğitiminin düzenlenmesinde esas olan amaç ve ilkeler, eğitim sisteminin genel yapısı, öğretmenlik mesleği, okul bina ve tesisleri, eğitim araç ve gereçleri ve Devletin eğitim ve öğretim alanındaki görev ve sorumluluğu ile ilgili temel hükümleri bir sistem bütünlüğü içinde kapsar.

BİRİNCİ KISIM

Türk Milli Eğitim Sistemini Düzenleyen Genel Esaslar

                                                    BİRİNCİ BÖLÜM

Türk Milli Eğitiminin Amaçları

1-    Genel Amaçlar

Madde 2- Türk Milli Eğitiminin genel amacı , Türk Milletinin bütün fertlerini,

1-    Atatürk inkılap ve ilkelerine ve Anayasada ifadesini bulan Atatürk Milliyetçiliğine bağlı

insan haklarına ve Anayasanın başlangıcındaki temel ilkelere dayanan demokratik, laik ve sosyal bir hukuk devleti olan Türkiye Cumhuriyetine karşı görev ve sorumluluklarını bilen ve bunları davranış haline getirmiş yurttaşlar olarak yetiştirmek;

2-    Beden, zihin, ahlak, ruh ve duygu bakımlarından dengeli ve sağlıklı şekilde gelişmiş kişiliğe ve karaktere, hür ve bilimsel düşünme gücüne, geniş bir dünya görüşüne sahip, insan haklarına saygılı, kişilik ve teşebbüse değer veren, topluma karşı sorumluluk duyan; yapıcı yaratıcı ve verimli kişiler olarak yetiştirmek;

3-    İlgi, istidat ve kabiliyetlerini geliştirerek gerekli bilgi, beceri, davranışlar ve birlikte iş görme alışkanlığı kazandırmak suretiyle hayata hazırlamak ve onların,kendilerini mutlu kılacak ve toplumun mutluğuna katkıda bulunacak bir meslek sahibi olmalarını sağlamak;

          Böylece bir yandan Türk vatandaşlarının ve Türk toplumunun refah ve mutluluğunu artırmak, öte yandan milli birlik ve bütünlük içinde iktisadi, sosyal ve kültürel kalkınmayı desteklemek ve hızlandırmak ve nihayet Türk milletini çağdaş uygarlığın yapıcı, yaratıcı, seçkin bir ortağı yapmaktır.

II-   Özel Amaçlar

Madde 3- Türk eğitim ve öğretim sistemi bu genel amaçları gerçekleştirecek şekilde düzenlenir ve çeşitli derece ve türdeki eğitim kurumlarının özel amaçları, genel amaçlara ve aşağıda sıralanan temel ilkelere uygun olarak tespit edilir.

İKİNCİ BÖLÜM

Türk Milli Eğitiminin Temel İlkeleri

1-    Genellik ve Eşitlik

Madde 4- Eğitim kurumları dil, ırk, cinsiyet ve din ayrımı gözetmeksizin herkese açıktır. Eğitimde hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanımaz.

II-   Ferdin ve toplumun ihtiyaçları

Madde 5- Milli eğitim hizmeti Türk vatandaşlarının istek ve kabiliyetleri ile Türk toplumunun ihtiyaçlarına göre düzenlenir.

III- Yöneltme

Madde 6- Fertler eğitimler süresince, ilgi, istidat ve kabiliyetleri ölçüsünde ve doğrultusunda çeşitli programlara veya okullara yöneltilerek yetiştirilirler.

         Milli Eğitim sistemi tarafından, bu yöneltmeyi gerçekleştirecek biçimde düzenlenir.

         Yöneltmede ve başarının ölçülmesinde rehberlik hizmetlerinden ve objektif ölçme ve değerlendirme metotlarından yararlanılır.

IV- Eğitim hakkı

Madde 7- İlköğretim görmek her Türk vatandaşının hakkıdır.

           İlköğretim kurumlarından sonraki  eğitim kurumlarından vatandaşlar ilgi, istidat ve kabiliyetleri ölçüsünde yararlanırlar.

V-Fırsat ve imkan eşitliği

Madde 8- Eğitimde kadın, erkek herkese fırsat ve imkan eşitliği sağlanır.

           Maddi imkanlardan yoksun başarılı öğrencilerin en yüksek eğitim kademelerine kadar  öğrenim görmeleri sağlamak amacıyla parasız yatılılık, burs, kredi ve başka yollarla gerekli yardımlar yapılır.

          Özel eğitime ve korunmaya muhtaç çocukları yetiştirmek için özel tedbirler alınır.

VI-Süreklilik

Madde 9- Fertlerin genel ve mesleki eğitimlerinin hayat boyunca devam etmesi esastır.

           Gençlerin eğitimi yanında, hayata ve iş alanlarına olumlu bir şekilde uymalarına yardımcı olmak üzere, yetişkinlerin sürekli eğitimini sağlamak için gerekli tedbirleri almak da bir eğitim görevidir.

VII-Atatürk  İnkılap ve İlkeleri ve Atatürk Milliyetçiliği

Madde 10- Eğitim sistemimizin her derece ve türü ile ilgili ders programlarının hazırlanıp uygulanmasında ve her türlü eğitim faaliyetlerinde Atatürk inkılap ve ilkeleri ve Anayasada ifadesinin bulmuş olan  Atatürk milliyetçiliği temel olarak alınır.

VIII-Demokrasi eğitimi

Madde 11- Güçlü ve istikrarlı, hür ve demokratik bir toplum düzeninin gerçekleşmesi ve devamı için  yurttaşların sahip olmaları gereken demokrasi bilincinin, her türlü eğitim çalışmalarında öğrencilere kazandırılıp geliştirilmesine çalışılır.

IX- Laiklik

Madde 12- Türk milli eğitiminde laiklik esastır. Din kültürü ve ahlak öğretimi ilkokul ve ortaokullar ile lise ve dengi okullarda okutulan zorunlu dersler arasında yer alır.

X-   Bilimsellik

Madde 13- Her derece ve türdeki ders programları ve eğitim metotlarıyla ders araç ve gereçleri, bilimsel ve teknolojik  esaslara ve yeniliklere, çevre ve ülke ihtiyaçlarına göre sürekli olarak geliştirilir.

XI-Planlılık

Madde 14- Milli eğitimin gelişmesi iktisadi, sosyal ve kültürel kalkınma hedeflerine uygun olarak eğitim- insan gücü- istihdam ilişkileri dikkate alınmak suretiyle, sanayileşme ve tarımda modernleşmede gerekli teknolojik gelişmeyi sağlayacak mesleki ve teknik eğitime ağırlık verecek biçimde planlanır ve gerçekleştirilir.

XII- Karma eğitim

Madde 15- Okullarda kız ve erkek karma eğitim yapılması esastır. Ancak eğitimin türüne, imkan ve zorunluluklara göre bazı okullar yalnızca kız veya yalnızca erkek öğrencilere ayrılabilir.

XIII-Okul ile ailenin işbirliği

Madde 16- Eğitim kurumlarının amaçlarının gerçekleştirilmesine katkıda bulunmak için okul ile aile arasında işbirliği sağlanır.

XIV- Her yerde eğitim

Madde 17- Milli eğitimin amaçları yalnız resmi ve özel eğitim kurumlarında değil, aynı zamanda evde, çevrede, işyerlerinde, her yerde ve her fırsatta gerçekleştirilmeye çalışılır.

 

İKİNCİ KISIM

Türk Milli Eğitim Sisteminin Genel Yapısı

BİRİNCİ BÖLÜM

Genel Hükümler

I-     Örgün ve yaygın eğitim

Madde 18- Türk milli eğitim sistemi, örgün eğitim ve yaygın eğitim olmak üzere, iki ana bölümden kuruludur.

           Örgün eğitim, okul öncesi eğitimi, ilköğretim, ortaöğretim ve yükseköğretim kurumlarını kapsar.

           Yaygın eğitim, örgün eğitim yanında veya dışında düzenlenen eğitim faaliyetlerinin tümünü kapsar.

İKİNCİ BÖLÜM

Örgün Eğitim

A)  Okul öncesi eğitim

I-     Kapsam

Madde 19- Okul öncesi eğitimi, mecburi ilköğrenim çağına gelmemiş çocukların eğitimini kapsar. Bu eğitim isteğe bağlıdır.

II-Amaç ve görevler

Madde 20- Okul öncesi eğitimin amaç ve görevleri

III- Kuruluş

Madde 21- Okul öncesi eğitim kurumlarının kuruluşları

B)İlköğretim

I-Kapsam

Madde 22- İlköğretim 6-14 yaşlarındaki çocukların eğitim ve öğretimini kapsar. İlköğretim, kız ve erkek bütün vatandaşlar için zorunludur ve Devlet okullarında parasızdır.

II-Amaç ve görevler

Madde 23- İlköğretimin amaç ve görevleri, milli eğitimin genel amaçlarına ve temel ilkelerine uygun olarak,

1.     Her Türk çocuğuna iyi bir vatandaş olmak için gerekli temel bilgi , beceri, davranış ve alışkanlıkları kazandırmak; onu milli ahlak anlayışına uygun olarak yetiştirmek;

2.     Her Türk çocuğunu ilgi, istidat ve kabiliyetleri yönünden yetiştirerek hayata ve üst öğrenime hazırlamaktır.

III-Kuruluş

a)İlköğretim kurumları

Madde 24- İlköğretim kurumları, beş yıllık ilkokullar ile üç yıllık ortaokullardan meydana gelir. İlkokulun son sınıfı bitirildiğinde, ilkokul diploması; ortaokulun son sınıfı bitirildiğinde, ortaokul diploması verilir.

b)Kuruluş şekilleri

Madde 25- İlköğretim kurumlarından olan ilkokullar ve ortaokullar bağımsız okullar halinde kurulabileceği gibi imkan ve şartlara göre birlikte de kurulabilir.

C)Ortaöğretim

I-Kapsam

Madde 26- Ortaöğretim, ilköğretime dayalı, en az üç yıllık öğrenim veren genel, mesleki ve teknik öğretim kurumlarının tümünü kapsar.

II-Ortaöğretimden yararlanma hakkı

Madde 27- İlköğretimini tamamlayan ve ortaöğretime girmeye hak kazanmış olan her öğrenci, ortaöğretime devam etmek ve ortaöğretim imkanlarından ilgi, istidat ve kabiliyetleri ölçüsünde yararlanmak hakkına sahiptir.

III-Amaç ve görevler

Madde 28- Ortaöğretimin amaç ve görevleri, Milli Eğitimin genel amaçlarına ve temel ilkelerine uygun olarak,

1.     Bütün öğrencilere ortaöğretim seviyesinde asgari ortak bir  genel kültür vermek suretiyle onlara kişi ve toplum   ve  toplum sorunların tanımak, çözüm yolları aramak ve yurdun iktisadi sosyal ve kültürel kalkınmasına katkıda  bulunmak bilincini ve gücünü kazandırmak,

2.     Öğrencileri, çeşitli program ve okullarla ilgi, istidat ve kabiliyetleri  ölçüsünde ve doğrultusunda yüksek öğretime veya hem mesleğe hem de yüksek öğretime veya hayata ve iş alanlarına hazırlamaktır.

Bu görevler yerine getirilirken öğrencilerin istekleri ve kabiliyetleri ile toplum ihtiyaçları arasında denge sağlanır.

IV-Kuruluş

Madde 29- Ortaöğretim, çeşitli programlar uygulayan liselerden meydana gelir. Belli bir programa ağırlık veren okullara lise, teknik lise ve tarım meslek lisesi gibi eğitim dallarını belirleyen adlar verilir.

V-Ortaöğretimde yöneltme

Madde 30-Yöneltme ilköğretimde başlar; yanılmaları önlemek ve muhtemel gelişmeleri göre yeniden yöneltmeyi sağlamak için ortaöğretimde de devam eder.

VI-Yükseköğretime geçiş

Madde 31- Lise veya dengi okulları bitirenler, yükseköğretim kurumlarına girmek için aday olmaya hak kazanır.

Madde 32- İmam-hatip liseleri

PMadde 33- Güzel sanatlar eğitimi

D)Yükseköğretim

I-Kapsam

Madde 34- Yükseköğretim, ortaöğretime dayalı en az iki yıllık yüksek öğrenim veren eğitim kurumlarının tümünü kapsar.

II-Amaç ve görevler

Madde 35- Yükseköğretimin amaç ve görevleri

III-Kuruluş

Madde 36- Yükseköğretim kurumları şunlardır

1.     Üniversiteler,

2.     Fakülteler,

3.     Enstitüler,

4.     Yüksekokullar,

5.     Konservatuarlar

6.     Meslek yüksekokulları,

7.     Uygulama ve araştırma merkezleri,

Madde 37- Yükseköğretimin düzenlenmesi

Madde 38- Yükseköğretimin paralı oluşu

Madde 39- Yükseköğretim planlaması

 

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

Yaygın Eğitim

I-Kapsam,amaç ve görevler

Madde 40- Yaygın eğitimin özel amacı, milli eğitimin genel amaçlarına ve temel ilkelerine uygun olarak, örgün eğitim sistemine hiç girmemiş yahut, herhangi bir kademesinde bulunan veya bu kademeden çıkmış vatandaşlara,  örgün eğitimin yanında veya dışında gerekli bilgi ve becerileri kazandırmaktır.

II-  Kuruluş

Madde 41- Yaygın eğitim, örgün eğitim ile birbirini tamamlayacak, gereğinde aynı vasıfları kazandırabilecek ve birbirinin her türlü imkanlarında yararlanacak biçimde bir bütünlük içinde düzenlenir.

III-  Koordinasyon

Madde 42- Genel, mesleki ve teknik yaygın eğitim alanında görev alan resmi, özel ve gönüllü          kuruluşların çalışmaları arasındaki koordinasyon Milli Eğitim Bakanlığınca sağlanır.

 

ÜÇÜNCÜ KISIM

Öğretmenlik Mesleği

I-     Öğretmenlik

Madde 43- Öğretmenlik, Devletin eğitim, öğretim ve bununla ilgili yönetim görevlerini üzerine alan özel bir ihtisas mesleğidir. Öğretmenler bu görevlerini Türk Milli Eğitiminin amaçlarına ve temel ilkelerine uygun olarak ifa etmekle yükümlüdürler.

          Öğretmenlik mesleğine hazırlık genel kültür, özel alan eğitimi ve pedagojik formasyon ile sağlanır.

Madde 44- Milli Eğitim Bakanlığına bağlı “Eğitim Yüksekokulu” açma yetkisi

Madde 45- Öğretmen adaylarında genel kültür, özel alan eğitimi ve pedagojik formasyon bakımından  aranacak  nitelikler Milli Eğitim Bakanlığınca tespit olunur.

Madde 46- Öğretmenlikte yurdun çeşitli bölgelerinde görev yapmak esastır.

Madde 47- Örgün ve yaygın eğitim kurumlarında ve hizmetiçi yetiştirme kurs, seminer ve konferanslarda  uzman ve usta öğreticiler de geçici veya sürekli olarak görevlendirilebilir.

Madde 48- Öğretmenlerin daha üst öğrenim görmelerini sağlamak üzere yaz ve akşam okulları açılır veya hizmet içinde yetiştirilmeleri maksadıyla kurslar ve seminerler düzenlenir.

Madde 49- Yurt içi ve yurt dışı yetişme imkanları

Madde 50- Milli Eğitim Bakanlığınca gerekli görülen yerlerde, özellikle mahrumiyet bölgelerinde görevli öğretmenlere konut sağlanır.

 

DÖRDÜNCÜ KISIM

Okul binaları ve tesisleri

I-Okul yapıları

Madde 51- Her derece ve türdeki eğitim kurumlarına ait bina ve tesisler çevrenin ihtiyaçlarına ve uygulanacak programların özelliklerine göre Milli Eğitim Bakanlığınca planlanır ve yaptırılır.

 

 

 

 

BEŞİNCİ  KISIM

Eğitim Araç ve Gereçleri

I-Kapsam

Madde 52- Eğitim araç ve gereçleri, eğitim kurumlarında kullanılacak ders kitapları ile öğretmen ve öğrencilere  kaynak ve yardımcı olacak basılı eğitim malzemesini, milli eğitimin genel amaçlarının gerçekleşmesine yararlı olarak diğer eserleri ve eğitim araç ve gereçlerini kapsar.

II-Görev

Madde 53- Milli Eğitim Bakanlığı, kendisine bağlı eğitim kurumlarının eğitim araç ve gereçlerini, gelişen eğitim teknolojisine ve program ve metotlara uygun olarak sağlamak, geliştirmek, yenileştirmek, kullanılma süresini ve telif haklarını ve ders kitabı fiyatlarının tespit etmek, paralı veya parasız olarak ilgililerin yararlanmasına sunmakla görevlidir.

III-Görevin yerine getirilmesi

Madde 54- Milli Eğitim Bakanlığı eğitim araç ve gereçlerini,

1.     Hazırlamak, imal etmek ve satın almak,

2.     Kişilere veya kuracağı komisyonlara veya yarışmalar düzenleyerek hazırlatmak,

3.     Özel kesimce hazırlananlar veya imal edilenler arasından seçmek veya tavsiye etmek suretiyle 53 üncü maddede belirtilen görevini yerine getirir.

Madde 55- Okullarda okutulacak kitapların tespiti ve ücret ödenmesi

 

ALTINCI KISIM

Eğitim ve Öğretim Alanındaki Görev ve Sorumluluk

Madde 56- Eğitim ve öğretim hizmetinin, bu kanun hükümlerine göre Devlet adına yürütülmesinden, gözetim ve denetiminden Milli Eğitim Bakanlığı sorumludur.

Madde 57- Askeri maksatlarla açılacak okullar hariç, bu kanun hükümlerine aykırı hiçbir eğitim faaliyetinde bulunulamaz.

Madde 58- Türkiye’de ilkokul, ortaokul, lise veya dengi okullar, Milli Eğitim Bakanlığının izni olmaksızın açılamaz.

Madde 59- Türk vatandaşlarının yurt dışında eğitim, öğretim ve ihtisas görmeleri ile ilgili Devlet hizmetlerinin düzenlenmesinden (askeri öğrenciler hariç) Milli Eğitim Bakanlığı sorumludur.

 

YEDİNCİ KISIM

Son Hükümler

Madde 60- Kenar başlıklar

Madde 61- Kaldırılan hükümler

Madde 62- Yönetmelikler

Madde 63- Bu kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

Madde 64- Bu kanunu Bakanlar Kurulu yürütür.