Dereceleme Ölçekleri

Tanım;

Bir kimsenin bir başka kimse hakkında sistemli ya da sistemsiz gözlem sonucunda edindiği kanılarını bildirmesinin bir yolu da dereceleme ölçekleridir.

Öğrenciler hakkında öğretmenlerin, işçiler hakkında usta başılarının, astlar hakkında üstlerin kanıları bu yolla iletilir.

Çeşitleri;

Dereceleme ölçeklerinin bir çok çeşitleri vardır:

a.       Sayısal Ölçekler;

  1. Grafik Ölçekler,
  2. Standart Ölçekler,
  3. İşaretleme Listeleri,
  4. Zorunlu Seçmeli Dereceleme,

a. Sayısal Ölçekler;

Sayısal ölçeklerde dereceleyen kimse daha önce karşılıkları çok iyi tanımlanmış bir seri numara kullanır; her bireyi belli bir nitelik açısından derecelerken, ona daha önce açıkça betimlenmiş numaralardan birini verir.

Sayısal Ölçeklere Örnek:

·         Öğretmenlerin öğrenci başarılarını değerlendirme işleminde not vermeleri sayısal ölçeklere bir örnek olarak verilebilir.

5= Pekiyi, 4=İyi, 3=Orta, 2= Zayıf, 1=Pek Zayıf.

·         Bunun yerine betimsel ifadelerde kullanılabilir. Sözgelişi öğrencilerin derslere ilgi derecesini öğrenmek isteyen bir öğretmen;

çok ilgili-ilgili-oldukça ilgili-çok ilgisiz.

Sonra bunlara baştan itibaren 5,4,3,2,1 gibi numaralar verebilir.

b. Grafik Ölçekler;

Bu ölçekler en yaygın kullanılan ölçeklerdir. Bu tür derecelemede ölçülecek nitelik, çeşitli basamaklar halinde devamlılık gösteren bir doğru üzerinde gösterilir.

Bu tip ölçeğin en faydalı yanı bir tek nitelik yönünden birden fazla kişi hakkında verilen yargıyı bir sayfada görebilme imkanı vermesidir.

Grafik ölçeklere örnek;

Liderlik niteliği bir doğru üzerinde şu basamaklara ayrılabilir.

Liderlikten kaçınır

Liderlik rolü almayı tercih eder

İstenirse liderliği kabul eder

Liderlik rolü alır

Liderlik rolünü aktif olarak kabul eder

Grafik ölçeklere örnek;

Öğrencinin Adı Soyadı

Özellikler

A

B

C

      Başkaları ile işbirliği yapamaz, daima yalnız çalışır
      Başkaları ile nadiren birlikte çalışabilirse de genellikle yalnız çalışır
      Başkaları ile de yalnız da çalışır
      Başkaları ile verimli bir biçimde çalışabilir. Yalnız çalışmaktan pek hoşlanmaz
      Başkaları ile çok verimli bir biçimde çalışır. Yalnız çalışmaktan hiç hoşlanmaz

c. Standart Ölçekler;

Bu tip ölçeklerde dereceleyecek kişiye bir ölçüt (standart) takımı verilir. Daha çok askerlikte kullanılır.

d. İşaretleme Listesi

Bu yöntemle yapılan iş , bir seri betimleyici ifade ya da sıfat yazmak; sonra da derecelemeyi yapacak kimsenin dereceleyeceği kimseyi betimleyen ifadenin karşısına bir (X) işareti koyması istenmektedir. İşaretleme işleminden sonra olumlu sıfatlar için +1, olumsuzlar için -1 vermek sureti ile sonuçlar değerlendirilir. Bazen niteliğin varlığına veya yokluğuna karar vermenin zor olduğu durumlarda üçüncü bir seçenek konarak, (0) puan verilebilir.

e. Zorunlu Seçmeli Dereceleme;

Bu teknikte derecelemeyi yapan kimse bir niteliğin bir kimsede bulunup bulunmadığını değil de, bu kimsenin belli bir niteliğe diğer niteliklerden daha fazla sahip olup olmadığını belirtir. Bunun için dereceleyecek kimseye derecelenecek davranışları gösteren iki sıfat verilir. Bunların ikisi de olumlu yada olumsuz sıfatlardır. Ancak bu sıfatlardan biri geçerli, yani kişinin ilgilenilen özelliği ile ilgili, diğeri geçersiz yani ilgisiz sıfatlardır. Derecelemeyi yapan kimse, bunlar arasından kişiye en çok uyan ve en az uyan birer sıfatı seçer.

Zorunlu Seçmeli Dereceleme İçin Örnek;

A. Ciddiyet ve sorumluluk gerektiren bir iş için bireylerin dereceleneceğini düşünelim,

1. a. Ciddi, b. Alçak Gönüllü,

2. a. Dikkatsiz, b.Gösteriş Düşkünü,

Burada 1.sıfat olumlu geçerli, 2.si olumlu geçersiz, 3.sıfat olumsuz geçerli, 4.sıfat olumsuz geçersiz olabilir. Derecelemeyi yapan kimse, dereceleyeceği kişiye en az ve en çok uyan ifadeyi seçer. Sonuçlar değerlendirilirken olumlu ve geçerli olarak seçilen ifadeler için kişiye +1 puan, olumsuz geçerlilere -1puan verilir.

Öneriler;

Derecelemede nesnel davranmak gerektiği için, öğretmen ya da diğer görevliler dereceleme yapmadan önce dereceleyecekleri konularda, gözlem ve benzeri yollarla yeterince bilgilenmiş olmalıdırlar. Öğretmen ya da diğer görevliler, bu ölçeklerden bilgilenmemiş oldukları dereceleme maddelerini işaretlememelidirler.

Uygulama;

Dereceleme ölçeği formu bir tür betimleyici sözcükler ya da ifadeler listesi olup, dereceleyecek kimse, gözlediği kişiye uygun bulduklarına işaret koyar. Bu yöntemle, genel olarak bir kimsenin kişilik özellikleri hakkında edilen yargılar rapor edilir.

Değerlendirilme

1.      Dereceleme yapıldıktan sonra, “dereceleme ölçeği sonuç yazım çizelgesi” hazırlanır. Bu çizelgenin solundaki dik sütuna, davranışları derecelenecek olan öğrencilerin adları; üst ve yatay sütuna ise, derecelenen davranışlarının kök cümlelerinin başlarındaki rakamlar, birden başlayarak yazılır.

  1. Öğrencinin davranışlarının derecesini gösteren rakam, ilgili davranışa ilişkin rakamın altına ve adının da karşısına gelecek biçimde yazılır. Böylece, kaç davranış derecelenmiş ise, her adın karşısına o sayıda rakam yazılmış olur.
  2. Derecelenen davranış sayısı ile seçenek sayısı çarpılır. Örneğin, aşağıdaki çizelgede görüldüğü gibi, 10 davranış 5 seçenekle derecelenmiş ise, çarpma işlemi, (10x5) biçimde olur. Bu çarpmadan elde edilen 50 sayısı 5’e bölünerek, öğrencinin derecelendirilen alana ilişkin genel düzeyinin “Yetkin”, “Çok İyi”, “İyi”, “Orta” ve “Zayıf”tan hangisinin içine gireceğini gösteren genişliğin sayısı elde edilir. Örneğe göre, 1-10= zayıf, 11-20= orta, 21-30= İyi, 31-40= çok iyi, 41-50= yetkin düzeyi göstermiş olur.

ÖĞRENCİNİN

DAVRANIŞLAR

   

Adı Soyadı

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

TOPLAM

SONUÇ

Erdem

2

1

5

3

2

2

1

1

1

2

20

Orta

Eren

1

1

1

1

1

1

1

1

1

1

10

Zayıf

Esin

3

2

1

1

2

2

3

4

3

2

23

İyi

Baha

4

5

5

4

3

5

5

5

5

5

46

Yetkin

Aslı

3

5

4

4

5

4

4

4

2

3

38

Çok İyi

Dereceleme Ölçekleri (Değişik Örnekler)

Başarı Dereceleme Ölçeği

AÇIKLAMA: Başarı, salt, derslerle ilgili sınavlar sonucunda öğrencilerin aldıkları notlara göre değil, öğrencinin her dersteki genel başarı düzeyi göz önünde bulundurularak derecelenecektir.

Dereceleme 1-2= çok zayıf, 3-4=zayıf, 5-6= orta, 7-8= iyi, 9-10= pekiyi düzeyindeki başarıyı gösterecektir.

Bu ölçekte yer verilen derslere, bu ölçeğin uygulanacağı okulda okutulup, burada yer almayanlar da eklenmelidir. Bunlardan okutulmayanlar da çıkarılmalıdır.

 

1. TÜRKÇE 2. SOSYAL BİLGİLER 3. RESİM-İŞ 4. BEDEN EĞİTİMİ
( ) 1. Çok zayıf ( ) 1. Çok zayıf ( ) 1. Çok zayıf ( ) 1. Çok zayıf
( ) 2. Zayıf ( ) 2. Zayıf ( ) 2. Zayıf ( ) 2. Zayıf
( ) 3. Orta ( ) 3. Orta ( ) 3. Orta ( ) 3. Orta
( ) 4. İyi ( ) 4. İyi ( ) 4. İyi ( ) 4. İyi
( ) 5. Çok İyi ( ) 5. Çok İyi ( ) 5. Çok İyi ( ) 5. Çok İyi

Devamı

Dil Yeteneği Dereceleme Ölçeği

1. Okuma: 2. Anlama:
( ) 1. Doğru ve anlamlı okuyamıyor.

( ) 2. Okuduklarının pek azını doğru, anlamlı okuyor.

( ) 3. Orta düzeyde doğru ve anlamlı okuyor.

( ) 4. Çoğunlukla doğru, hızlı ve anlamlı okuyor.

( ) 5. Her zaman doğru, hızlı ve anlamlı okuyor.

( ) 1. Okuduklarını anlayamıyor.

( ) 2. Okuduklarının pek azını anlıyor.

( ) 3. Okuduklarını orta düzeyde anlıyor.

( ) 4. Okuduklarını çoğunlukla çabuk ve doğru anlıyor.

( ) 5. Okuduklarını her zaman doğru ve çabuk anlıyor.

 Devamı

Matematik Yeteneği Dereceleme Ölçeği

1. Sayı kavramı: (Sayı sisteminin yapısı ve dört işlemin temel işlevleriyle bunlar arasındaki ilişkiyi anlamlandırma)

( ) 1. Çok zayıf

( ) 2. Zayıf

( ) 3. Orta

( ) 4. İyi

( ) 5. Çok İyi

2. Problem çözme yeteneği:

( ) 1. Çok zayıf

( ) 2. Zayıf

( ) 3. Orta

( ) 4. İyi

( ) 5. Çok İyi

Devamı

İlgi Dereceleme Ölçeği

1. Okuma: (Okuduğu kitapların türü)

( ) 1. İlgi duymuyor.

( ) 2. Çok az ilgi duyuyor.

( ) 3. Boş zamanının yarısını okumaya ayırıyor.

( ) 4. Boş zamanının çoğunu okuma-ya ayırıyor.

( ) 5. Tüm boş zamanını okumaya ayırıyor.

2. Yazma: (Yazma konusunun türü)

( ) 1. İlgi duymuyor.

( ) 2. Çok az ilgi duyuyor.

( ) 3. Boş zamanının yarısını yazmaya ayırıyor.

( ) 4. Boş zamanının çoğunu yazmaya ayırıyor.

( ) 5. Tüm boş zamanını okumaya ve yazmaya ayırıyor.

Devamı

Kişilik Dereceleme Ölçeği

a.     1. Sevgi:

  1. ( ) 1. İnsanlara yapışkan bir sevgiyle yöneliyor.
  2. ( ) 2. Aşırı bir sevgi gösterisinde bulunuyor.
  3. ( ) 3. Ara sıra aşırı sevgi tepkileri gösteriyor.
  4. ( ) 4. Çoğunlukla dengeli sevgi tepkileri gösteriyor.
  5. ( ) 5. Her zaman dengeli sevgi tepkileri gösteriyor.
  6. 2.Korku:
  7. ( ) 1. Hemen her konuya karşı korku tepkisi gösteriyor.
  8. ( ) 2. Korkulmayacak birçok duruma karşı korku gösteriyor.
  9. ( ) 3. Kimi zaman gereksiz korkular gösteriyor.
  10. ( ) 4. Çok az sayıda gereksiz korkuları var.
  11. ( ) 5. Korku yaratan durumlar dışındaki konulara karşı bir korku göstermiyor.